HET BARYSHNIKOV-EFFECT
De moeder van mijn vriendin (die voor haar dochter een leuke beursjongen in gedachten had en voor zichzelf een spoedig grootmoederschap) heeft zich verzoend met mijn aanwezigheid (16 jaar ouder dan haar oogappel) door de verhouding te rangschikken onder de noemer ‘het Baryshnikov-effect’.
Dat komt omdat ze een meisje kent dat een relatie had met de kosmopolitische en charismatische balletdanser/acteur die haar, zo lang het duurde, meenam op een reis die haar geheel verzoende met haar toekomstig lot. De vriendin is dus getrouwd met een leuke beursjongen, ze hebben kinderen en alles oogt gelukkig. Een geval van ‘been there, done that’. Ze is uitgeraasd, ze heeft haar levenslessen achter de rug.
Ik keek raar op dat het juist Mikhail Baryshnikov was die zijn naam leende aan een effect. Ik had de eerste episode gezien van het laatste seizoen Sex and the City en daarin kreeg Carrie Bradshaw een verhouding met een Russische kunstenaar; die rol werd gespeeld door diezelfde Baryshnikov. Ik had toen nog tevreden genoteerd hoe Carrie haar verovering-op-leeftijd tegenover haar vriendinnen verklaarde: ‘Lover perfect early fifties’.
In de episodes die volgen vindt Carrie het geluk niet bij Mikhail. Hij is namelijk niet bepaald inschikkelijk. Door de eigengereide kunstenaar ziet Carrie in dat ze toch het meest houdt van de man die zij uit haar leven trachtte te snijden: Mr. Big.
Nu is het wat simpel het Baryshnikov-effect louter te bezien als een soort transitionele periode. Een tijdspassering, een tussenfase, een vergissing desnoods. Ik realiseer me ook wel dat ik er in mijn midlife een paar stevige standpunten op na houd die als knap confronterend ervaren kunnen worden. Zo zijn vrouwen (ik denk echt: meer dan mannen) geneigd volledig bezit van je leven te nemen. Ze willen alles horen, alles weten, liefst zelfs alles voelen. Ben je jong en onervaren, dan laat je dat gebeuren. Ben je ouder en een beetje wijzer, dan maak je duidelijk hoe je terrein is afgebakend. Vrouwen (en alweer...) hebben de behoefte hun actuele man met grote voortvarendheid te introduceren in alle uithoeken van hun wereld. Je moet snel kennismaken met de complete familie- en vriendenkring, terwijl je eigenlijk de cast van je leven wel overzichtelijk compleet had. Carrie merkt dat ze in het leven van haar artistieke lover altijd op de tweede plaats zal komen (altijd na zijn werk) en dat ze daar niet in mee wil gaan is begrijpelijk, maar ze zal toch tenminste geleerd hebben dat ze niet altijd op de eerste plaats hoeft te komen.
Zo, het hoge werkwoord is eruit: leren. Het Baryshnikov-effect draait om leren. Wat wij oudere mannen gedurende onze maanden met die jonge vrouwen doen is onze levenservaring delen en hen confronteren met een werkelijkheid achter de droom. In ruil daarvoor krijgen we hopelijk en minimaal goede seks, maar vooral ook stemt het ons tevreden dat we de jongedames klaarstomen voor een fraaie toekomst waarin veelgemaakte fouten vermeden kunnen worden.
Als ik de garantie kon krijgen dat ik tot mijn dood in estafettevorm zulke relaties zou kunnen hebben, zou ik ervoor tekenen. Maar er kwam ook een dag dat Baryshnikov was uitgedanst.